Sık sık kullandığımız, annemiz kızdığında da ‘Anne bit yavrusu demek.’ dediğimiz ‘’yavşak’’ kelimesini işleyeceğiz bugün. Eğer Facebook’un çağımız tarafından popüler olarak kullanıldığı dönemde yavşak kelimesinin “bit yavrusu” demek olduğunu yazan bir gönderiye denk gelmediyseniz anlamlarından birisinin bu olduğunu biz söyleyelim. Aslında bu iki kelimenin etimolojik olarak hiçbir bağlantısı yok. Böyle sanılmasının nedeni ise Türkçede kökenleri birbirinden farklı iki yavşak olması: Biri ‘bit yavrusu’, diğeri ise ‘sırnaşık, geveze’ anlamında.

Birincisi, yani bit yavrusu, ‘yapış-‘ fiilinden yapışak > yavşak şeklinde günümüze ulaşmıştır. Diğeri ise Eski Türkçede yaŋşamak ‘’çok ve yerli yersiz konuşmak’’ fiilinden -k ekiyle türemiştir. Tıpkı gevşemekten gevşek, tanımaktan tanık, gevremekten gevrek sözcüklerinde olduğu gibi. Bugün küfür ya da hakaret olarak kullandığımız yavşak, aslında ‘’çok ve boş konuşan’’ anlamında yaŋşak sözcüğü aslında. 20. Yüzyıla kadar Osmanlıca metinlerde genizli/nazal n ile yazılmış. 1901 yılında Şemsetttin Sami Kamus-ı Türki’de ‘’tatsız surette geveze, ağzı yayvan’’ olarak kaydetmiş bu kelimenin anlamını. Şu an pek rastlamasak da özellikle Anadolu’nun iç kesimlerindeki büyüklerimiz hâlâ bu ‘ŋ’ telaffuzuyla karşılaşabiliriz.

Uygurların bundan yaklaşık bin yıl önce yazdığı Türkçe metinlerde yaŋşak sözlemek ‘’boş ve gereksiz konuşup birini meşgul etmek’’ ve yaŋşak sav ‘’boş muhabbet’’ gibi örnekleri görebiliriz. Kelimenin geçtiği ilk yazılı kaynağı ise Kaşgarlı Mahmut’un Divan-ı Lugat-it Türk adlı eseri olarak gösteriyor bize S. Nişanyan.  Eskiden yaŋşak (yavşak) başı diye bir deyimimiz bile varmış. Bu deyimlere Yusuf Has Hacip’in Kutadgu Bilig’inde rastlayabiliriz. Orta Asya’dan Anadolu’ya göç eden Oğuz boyları kelimeyi unutmadan buralara kadar taşımışlar.

Yavşaklıktan ve yavşaklardan uzak olmak temennisiyle esen kalın…*

 

*Şirin,Hatice, Sözcük Hikayeleri : Sözlerde Saklı Kültür, 2019, İstanbul, Bilge Kültür-Sanat

*nisanyansozluk.com

Hüseyin Recep Demirci içeriklerini beğendin mi? Sosyal medyada takip edin!
Abonelik
Bildir
guest
1 Yorum
Eskiler
Yeniler En çok oylananlar
Satır içi yorumlar
Tüm yorumları görüntüleyin
Hüseyin Recep Demirci içeriklerini beğendin mi? Sosyal medyada takip edin!

Okuyucuların Beğendiği İçerikler

Birçok kişinin ‘’zor ama maaşı iyi, garanti meslek gibi’’ düşünceleriyle ün kazanmış bir bölüm olan tıp fakültesini size en ince detaylarıyla aktaracağım. Öncelikle fakülteye gelmeden önce kendinizi ilk gün yapılacak çaylak şakasına ve ileri zamanlarda daha siz TUS isimli bölüm seçmenize yarayan sınava girmeden ‘’Sen ne doktorusun? ‘’ veya diş hekimliği ayrı bir bölüm olmasına […]
Yaşanan herhangi bir gün hiç yaşanmasaydı, her şey daha farklı olur muydu? Misal dün hiç yaşanmasaydı veyahut bundan yıllar önce bir gün hiç yaşanmasaydı yine aynı mıydı hayatınız? Kadere inanmak subjektif bir bakış açısı olarak görünebilir ancak hayatın akışı olarak farklı bir yerden durumu ele alabiliriz. Bütün malzemeleri özene bezene kesip, doğrayıp harika bir yemek […]
Herkesin ölmeden görmek isteyeceği bir yer vardır. Yoksa da henüz keşfetmemiştir… Benim için burası Norveç. “Soğuk Cennet” veyahut “Kuzeyin İncisi” denilen bu ülkenin lanse ettiği imajı bir görseniz aşık olmamak elde değil. O yüzden henüz kendi ülkenizi keşfetmediyseniz ileride belki yol arkadaşım olabilirsiniz! Norveç ”Soğuk Cennet” Ülkenin yönetim biçimi anayasal monarşi ve başkenti Oslo‘dur. 385,207 […]
Her kitap ayrı güzel, dünyasına girdikten sonra… Ama bazı başyapıtlar vardır, gerçekten okumak zevk verir. Okudukça içine düşer, yeni bir dünyanın kahramanı olursunuz. Herkes için değişebilecek bir liste… Daha iyisi varsa da ben okuduğum kadarını biliyorum ve bunlar şu an en iyisi! Daha birçok türde konuşulacak kitaplar olsa da üç ayrı türde üç başyapıt derledim, […]

İlgini Çekebilir

Birçok kişinin ‘’zor ama maaşı iyi, garanti meslek gibi’’ düşünceleriyle ün kazanmış bir bölüm olan tıp fakültesini size en ince detaylarıyla aktaracağım. Öncelikle fakülteye gelmeden önce kendinizi ilk gün yapılacak çaylak şakasına ve ileri zamanlarda daha siz TUS isimli bölüm seçmenize yarayan sınava girmeden ‘’Sen ne doktorusun? ‘’ veya diş hekimliği ayrı bir bölüm olmasına […]
Her sayının bir anlamı yoktur belki. İnsanlar için önemli veya önemsiz binlerce sayı, binlerce rakam pi sayısının içinde yuvarlanıp gitmektedir. Fakat bu sayının ülkemizde yaşayan her insan için önemli olması gerekmektedir. Önemli olmak zorundadır. Bu sayı Türkiye’deki Hayvanları Koruma Kanunu’nu ifade ediyor. 24 Haziran 2004’ten bugüne kadar aynı şekliyle korunmuş bir anayasa maddesi. 5199’a göre […]
Merhaba. Uzun adı Gemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisliği, kısa adı ise Gemi İnşa Mühendisliği olan bölümümü anlatmaya çalışacağım. Çoğu mühendislik bölümü gibi gemi inşa mühendisliği de içinde matematik, fizik, kimya ve özellikle matematik ve fiziğin alt dallarını içinde barındıran bir bölümdür. Özellikle mukavemet, sayısal yöntemler ve diferansiyel denklemler vazgeçilmez dersler arasındadır. Bu teorik dersleri […]
Mühendisliğin yapı taşı olan makine mühendisliğine bir şans verme zamanı gelmedi mi sizce de? Hakkında bir sürü şaka ve espri yapılmış bu disiplin hayatımızın her dakikasına dahildir. Haydi kısa bir tura çıkalım.  ”Her şey ters gidiyorsa unutma; uçak rüzgârı karşısına alarak yükselir, arkasına alarak değil.” Henry Ford Makine mühendisliği, her türlü mekanik ve enerji dönüşüm […]

Giriş

Bublogta'ya Hoş Geldin

Hadi birlikte içeriyi keşfedelim.
Neredeyse Bitti
Son olarak senden birkaç bilgi isteyeceğiz.