TDK’ye göre zeka, insanın düşünme, akıl yürütme, objektif gerçekleri algılama, yargılama ve sonuç çıkarma yeteneklerinin tamamı, anlak, dirayet, zeyreklik, feraset olarak tanımlanmıştır. Alfred Binet, zekayı; eleştirel düşünebilme, muhakeme edebilme olarak tanımlamıştır. Wechlser’e göre zeka; dünyayı anlama, düşünme, zorluklarla karşılaşıldığında kaynakların verimli şekilde kullanabilmesidir (Kılıçarslan, 2010: 15; aktaran Kandemir, 2019).

TDK’ye göre duygu, belirli nesne, olay veya bireylerin insanın iç dünyasında uyandırdığı izlenim olarak tanımlanmıştır. Bir başka tanıma göre, nesneleri veya olayları ahlaki ve estetik yönden değerlendirme yeteneğidir. Duygular var olan sorunlarımızı fark etmemizi ve ona göre belirli bir yön almamızı sağlar.

Duygular diğer algılar gibi bilişseldir ve iletişim kurarken bireylere yol gösterir. Duyguların fiziksel varlığı vardır. Neokorteks ile amigdala arasındaki bağlantılardır. İnsanlar karar sürecinde yalnızca mantıklarıyla hareket etmezler, duygusal birikimlerinden de yararlanırlar. Zeka üzerinden yapılan araştırmalar, beyinde duygusal bağlar koptuğunda en basit kararların bile alınamamakta olduğunu göstermiştir (Goleman 1998; aktaran Öztürk, 2016).

Duygusal zeka kavramı, ilk olarak Salovey ve Mayer (1990) tarafından ortaya atılmıştır. Salovey ve Mayer duygusal zekayı, “Bireyin kendisi ve başkalarının duygularının farkında olması, sorunların çözümünde davranışlarını kontrol etme, bunları ayırt edebilme, başarıya ulaşma, insanlarla iyi ilişkiler kurmada ve bu süreçten elde ettiği bilgiyi düşünce ve eyleminde etkin kullanabilmesi.” olarak tanımlamıştır (Öztürk, 2016). Duygusal zeka, başkalarının istediklerini, duygusal gereksinimlerini, yapabildiklerini ve yapmakta zorlandıklarını analiz ederek algılayabilmek, stresle baş edebilmek ve kişinin çevresinde olmasını istediği gibi olmak için lazım olan bir beceridir (Baltaş, 2006: 7 aktaran Şahin, 2018).

Duygusal zeka, kişinin kendinin farkında olmasını, duygularını kontrol edebilmesini, motivasyonunu, empati kurabilmesini, olaylara farklı açılardan bakabilmesini kapsayan ve ilişkilere yön veren bir kavramdır. Günümüzde iş hayatında da duygusal zekası yüksek insanlar kariyer basamaklarını daha hızlı tırmanmaktadır. Değerlendirme kriteri olarak kişinin akademik başarıları ve çalışmaları yeterli olmamış, kişinin kendini ve diğerlerini ne kadar idare edebildiği de temel ölçütlerden biri haline gelmiştir. Dünya çapında 200 şirkette yetkinliklerle ilgili bir araştırmada, en başarılı çalışanların, vasat çalışanlara oranla günlük ortalama işlerde %85, en karmaşık işlerde ise %127 daha verimli olduğu bulunmuştur. Bu farkın üçte biri teknik beceri ve bilişsel yeterliklerden, üçte ikisi duygusal yetkinliklerden kaynaklanmaktadır (Baltaş, 2002: 8; aktaran Sü Eröz, 2013). Bu anlamda kendini bilme, kontrol etme, karşıdakinin beden diline, duygularına, sözcükleri kullanım şekline bakarak empati kurabilme ve iyi ilişkiler geliştirme duygusal zekanın temelini oluşturmakta ve günümüzde iş hayatında önemli başarılar elde edilmesini sağlamaktadır.

Duygusal  Zekası Yüksek Olan İnsanlar / Duygusal Zekanın Geliştirilmesi

Bireyin kişilere ve olaylara yerinde tepkiler verebilmesi için öncelikle kendi duygularının farkında olması gerekmektedir ki buna ”öz bilinç” denir. Kişi önce kendini tanımalı; kendi potansiyelinin, davranışlarının, duygularının, düşüncelerinin, isteklerinin, arzularının, ihtiyaçlarının, zayıf noktalarının ve başarısızlıklarının farkına varmalıdır. Kişi bu öz değerlendirmeyi yaparken objektif olmalı, duyguları ve zayıf yönleriyle yüzleşebilmelidir.

Öz farkındalığa sahip bireyler, olumsuz duygulanım yaratacak olaylardan uzak durmaya önem gösterir, sırf olumlu bir çıkar uğruna ”kendi” olmaktan vazgeçmez. Kimlik karmaşası yaşayan bireylerde duygusal zekanın bir öncülü olan öz bilincin çalışması, kişinin gelişimine katkı sağlayacaktır.

Farkına vardığı özelliklerinin tam denetimini ise yine kendi sağlamalı, duygularını kontrol altına almalı ve değişen koşullara göre adaptasyonunu sağlamalıdır. Birey, durum veya olay karşısında hissettiği kötü duygulanıma müdahale edebilmeli ve onu olumlu ruh haline çevirebilmelidir. Sinirden arabanın camlarını kıran birine “Camı kırmak normal bir davranış değil, camı kırmamalısın.” demek yerine “Öfkeni kontrol altına almayı öğrenmelisin.” diyebilmek onun gelişimine daha fazla katkı sağlayacaktır.

Öfke, kaygı gibi olumsuz duygulanımlar kişiyi bireysel olarak strese sokmakla kalmaz aynı zamanda çevresiyle olan iletişimini de sekteye uğratır. Öfkesine yenik düşen işveren, işçilere; işçiler arkadaşlarına, eşlerine; eşleri ise çocuklarına aynı şekilde davranarak bir döngü yaratırlar ki bu günümüz etkin insan ilişkilerine ters düşmektedir. Duygusal zekası yüksek olan insanlar, kendi denetimini kendi elinde bulundurur, nerede nasıl davranması gerektiğini bilir. Olumsuz duygulanımın sebebini başkasında değil kendinde arar ve çözüm yolları bulmaya çalışır.

Motivasyon, duygusal zeka kapsamında, kişinin duygularının farkında olarak duygu sistemini harekete geçirerek duygu sistemi aracılığıyla, bir işi başlatıp bitirmesidir. (Daştan, 2013: 13; aktaran Aydın, 2017).  Aşırı kaygı ve korku, kişiyi girişimde bulunacağı işe başlamaktan alıkoyar. İyimser ve umutlu olmak kişinin motivasyonunu artırır. Buradaki iyimserlik her şeyi tozpembe görmek değil, olay ve durumları gerçekçi bir süzgeçten geçirip geleceğe umutla bakmak demektir. İyimserlik ve kötümserlik sonradan öğrenilebilmektedir. Her iki duygunun temelinde “özverimlilik” yani kişinin hayatında yaşadığı kötü olayları göğüsleyebileceğine duyduğu inançtır. Belli zeka seviyesinde bulunan bireylerin başarılı olmasında kabiliyetlerinin yanında yenilgiye karşı sabırlarının rolü büyüktür (Goleman, 1995: 129; aktaran Aydın, 2017).

Duygusal zekası yüksek olan kişiler kendi duygularının hakimi olmanın yanı sıra diğer bireylerin duygularını ve ihtiyaçlarını tanımlayabilir, empati yapabilirler. Karşıdaki kişinin sözlerinden, beden dilinden alınan ipuçlarıyla iletişim istenilen verimde sürdürülür.  Belirtmek gerekir ki empatinin ön koşulu kişinin kendi farkındalığı ve denetimidir. Duygusal zekanın ürünü olan empatiyi iyi kuran insanların sosyal becerileri gelişmiştir: İnsanlarla iyi iletişim kurar, grup dinamiklerine hakimdir, etkili lider özelliği taşır, herhangi bir çatışmayı yönetebilir, olaylara farklı açılardan bakarak yaratıcı çözümler getirebilirler.

Sonuç olarak duygusal zeka, insanın kendini keşfiyle başlayıp topluma ait olmadığında bir hiçliğe bürünen bireyin, etkili iletişim kurarak yaşamını kolaylaştırmasını sağlayan beceriler bütünüdür. Kişiler arası etkileşimin sürekli ve verimli olmasını sağlayan unsurlara baktığımızda bilişsel zekanın (IQ) yanında duygusal zekanın (EQ) da büyük yer edindiğini görmekteyiz. Yani insanların amaca yönelik kazançlı bir davranış sergilemesi ve refah bir hayat sürmesinin temelinde sadece bilişler/bilişsel zeka değil duygular/duygusal zeka da çok önemlidir.  İletişim ve sosyal etkileşimi en verimli hale getirmek, bireyin kendini tanımasıyla birlikte kazandığı öz güveni geliştirmek, pozitif ve iyimser bir yaşam sürmek için duygusal zekanın önemine dikkat çekilmeli ve duygusal zekanın geliştirmesine yönelik çalışmalar yapılmalıdır.

Okuyucularımız bu yazıyı çok sevdi.
Yorumları göster Yorumları gizle
Yorumlar Duygusal Zeka (EQ) Nedir?
  • 19 Eylül 2020

    İlk olarak verdiğiniz bilgiler için elinize sağlık. Günümüzde birçok insan kendisinin bilişsel ve duygusal zekasını ölçmek için bazı testlere başvuruyor. Hatta bildiğim kadarıyla bazı şirketler işe alım süreçlerinde adaylarının bu tür testleri çözmelerini ön koşul olarak belirlemiş. Peki zeka seviyelerini ölçmek için kullanılan bu testler ne kadar başarılı sonuçlar veriyor? Başarılı olduğu bilinen bir test var mı? Biz IQ veya EQ seviyemizi öğrenmek için ne yapabiliriz? Bu konu hakkında bir bilginiz varsa yorumunuzu okumak isterim. Teşekkürler

    Cevapla
    • 19 Eylül 2020

      Zeka, doğrudan gözlemlenemeyen komplike bir yapıda olduğu için net ve tam doğru bir ölçüm yapılması söz konusu değildir. Fakat uzmanlar standardize edilmiş, geçerliği ve güvenirliği yüksek olan testleri kullanmaktadır. Bu testlerin değerlendirilmesiyle, bireyin zeka seviyesine dair sadece kısmi fikir bir elde etmiş oluruz.
      Genel olarak 0-6 yaş arası çocuklarda Stanford-Binet Zekâ Testi, 6-16 yaş arası erişkin ve ergenlerde Wechsler Çocuklar için Zekâ Ölçeği, 16 yaş ve üstü bireylerde Wechsler Yetişkinler için Zekâ Ölçeği ve çeşitli mini mentaller yaygın olarak kullanılmaktadır.
      Özellikle altını çizmek gerekir ki tüm bu testler kişisel istek üzerine değil uzmanlar gerekli gördüğü takdirde yapılmalı ve uzman eşliğinde değerlendirilmelidir. Aksi halde yanlış yorumlamalarla birlikte birçok etiket ve damgalamanın oluşmasıyla bireyin zarar görme ihtimalinin olduğu düşüncesindeyim.
      Katkınız için teşekkürler…

      Cevapla

Bir yanıt yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Attach images - Only PNG, JPG, JPEG and GIF are supported.

Okuyucuların Beğendiği İçerikler

 << Vuslat-I Okumak için tıklayın. Ayrılamadım bir süre oradan. Mıhlanmıştım adeta oturduğum yere. Güneş gitmişti, çalan şarkı yerini bir başkasına bırakmıştı, zaman kimseyi beklemeden akıp gidiyordu. Ben ise bir ağacın altında oturmaya devam ediyordum. Yoktu bir sebebi. Yine Güneş’imi düşünmüştüm, yine güneşe veda etmiştim ve nihayetinde yine bir başımaydım. Yine yalnızdım. Onca düşünceyle savaşmak öyle […]
”Anne, ben çıkıyorum. Ne zaman gelirim, bilmem. Geç kalırsam bekleme, uyu tamam mı?”Kapının ağzından seslenmiştim anneme. Neye, nereye, kime gittiğimi ben bile bilmiyordum o an. Sadece gitmek, kaçmak, uzaklaşmak istiyordum. Neyden, kimden? Var olan herkesten, her şeyden… Kendimden bile… Nereye gittiğimi bilmeden çıkmıştım ancak karar vermem uzun sürmemişti. İşin aslı, gittiğim yer hiç değişmemişti. Güneşi […]
”Yine mi altını ıslattın? Bıktım senden. Nedir bu çektiğim çile? Bitmek bilmiyor!” 11 yaşımdayken en sık duyduğum cümleleri okudunuz az önce. ”11 yaşında altını mı ıslatıyordun?” demeyin hemen. Büyümemiştim ki ben. Büyüyememiştim. Korkumdan, endişemden, hissettiğim suçluluk duygusundan uyuyamazdım çoğu gece. Bazen minik bedenim yorgunluğuma dayanamazdı da sızar kalırdım çekyatta. O zaman da altımı ıslatırdım işte. […]
Zeynep KUŞ ve Hüseyin Recep DEMİRCİ ortak çalışmasıdır. Mustafa S. Kaçalin, 1957 İstanbul doğumludur. Rize’nin Çamlıhemşin ilçesine bağlı Çayırdüzü köyünden göç etmişlerdir. 1972 yılında girdiği Hasköy Lisesi’nden 1975 yılında mezun oldu. 1976 yılında başladığı lisans eğitimini İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nde 1980 yılında tamamladı. Doktorasını aynı bölümde Prof. Dr. Muharrem ERGİN’in […]

İlgini Çekebilir

SAÇ ÖRGÜSÜ Kitap Adı: Saç Örgüsü Orijinal Adı: La Tresse Yazar: Laetitia Colombani Çeviri: Gülşah Ercenk Yayınevi: Yan Pasaj Yayınevi Sayfa: 188 Baskı: 2020 Tür: Roman İtalya, Kanada ve Hindistan… Üç farklı ülke… Smita, Giulia ve Sarah… Üç farklı kadın… Bu üç kadın, üç farklı kıtada, üç farklı hayat yaşıyorlar. Birbirlerinin varlıklarından bile haberleri olmayan […]
“Doğurup doğurup bir köşeye fırlattığın şeylerin çocuğun olduğunu görmüyor musun?” Hayatımda bir kez olsun bütün cesaretimi toplamış ve bunu da anneme başkaldırabilmek için harcamıştım. Ancak yüzümde ateşten çıkan bıçağın acısı gibi hissettiğim bir acıyla savrulmam alabileceğim en iyi cevap olmuştu. “Sizi bir babanız dahi olmadan, ellerimle ben, yalnız ben büyütmedim mi? Bir de ablaları olacaksın, […]
Başka olur Anadolu’da kış… Yaşamlar da farklıdır tıpkı yüzler gibi. Havalar sert, soğuk ve yıkıcıdır. Ama yüzler, gönüller bir o kadar içten ve samimidir. Anadolu’da hayatın her anı engellerle doludur ama o engelleri aşmak için insanlar ellerini, tırnaklarını, kuvvetlerini kullanırlar. Aldıkları her soğuk hava ciğerleri yakar ama inandıkları yoldan dönmezler, işlerini asla yarım komazlar. Kar […]
Sağa sola koşturan insanlar, geçim derdine düşmüş, değerlerini kaybetmiş insanlarız bizler. Gün geçtikçe dini ve millî bütün değerlerimizi kaybediyoruz fark etmeden ya da yenilenen, değişen dünya döngüsü bizi bu yöne itiyor mu dersiniz. Evet evet! Bence de öyle, teknoloji geliştikçe yeni dünya düzeniyle biz insanlar da değişmeye başladık sanırım. Yerimizi robotların almasından korkarken sanki robotlara […]
 << Vuslat-I Okumak için tıklayın. Ayrılamadım bir süre oradan. Mıhlanmıştım adeta oturduğum yere. Güneş gitmişti, çalan şarkı yerini bir başkasına bırakmıştı, zaman kimseyi beklemeden akıp gidiyordu. Ben ise bir ağacın altında oturmaya devam ediyordum. Yoktu bir sebebi. Yine Güneş’imi düşünmüştüm, yine güneşe veda etmiştim ve nihayetinde yine bir başımaydım. Yine yalnızdım. Onca düşünceyle savaşmak öyle […]

Giriş

Bublogta'ya Hoş Geldin

Hadi birlikte içeriyi keşfedelim.
Neredeyse Bitti
Son olarak senden birkaç bilgi isteyeceğiz.