İlginizi Çekebilir
  1. Ana Sayfa
  2. Dil ve Kültür
  3. Obur Vampirler
Trendlerdeki Yazı

Obur Vampirler

540daa9ef493b82614124315
4

          Vampir (İngilizcedeki biçimiyle vampire), ‘’Geceleri mezarından çıkarak uzun ve sivri dişleriyle canlıların boyunlarından ısırılıp kanlarını emdiğine inanılan ceset.’’ olarak tanımlanıyor İngiliz Webster sözlüğünde ve kökenini Türkçe olarak gösteriyor.

          Webster ve Oxford sözlüklerinin kökenini Türkçe olarak gösterdiği vampir kelimesini hangi Türkçe sözcükten yola çıkıp bu şekle bürünmüş gelin bir inceleyelim. Yukarıda bahsi geçen sözlükler vampir kelimesinin kökenini Türkçe uber olarak gösteriyor bizlere. Peki nedir bu uber?

          Biz Türkler için yeni sayılabilecek bu bilgi bundan tam 132 yıl önce Slav dilleri uzmanı Franz Miklosich tarafından yazılmış bile. Uber, Türkçe haliyle yazacak olursak ubır, Türkçe ‘obur’ sözcüğünün Tatarca hali. Kazan Tatarca’sında rastladığımız ubır, çoğunlukla kadınlara musallat olan doğaüstü bir varlık. Musallat olduğu kişiye ubırlı kişi deniyor. Ubırlı kişinin başının üstünde çukur gibi bir boşluk olur ve ‘tepesi delik’ ya da ‘ubırlı’ olarak isimlendirilir. Bu durumlarda kişide kansızlık baş gösterir.

          Ubırın, musallat olduğu ubırlı kişiden ancak o uykuya daldıktan sonra ayrıldığına inanılır. Musallat olduğu kişiden ayrılan ubır,bacadan dışarıya çıkarak dışarıda domuz, kara kedi vs. halinde dolaşıp ayrıldığı kişiye geri döner. İnsanlar, ubırın dönüşünü engellemek için baca deliklerini kapatırlarmış. Ubırlar, insanlara, özellikle kadınlara ve buzağı, tay, kuzu gibi hayvan yavrularına musallat olarak onların kanlarını emermiş. Ubırlı kişinin öldükten sonra bile rahat bırakılmadığına, mezardan çıkıp canlıların kanlarını emdiğine inanılırmış. Bundan kurtulmak için mezarı açıp ubırlı kişinin sırtına meşe ağacı kazığı çakmak gerekirmiş.

Obur

          Peki Tatarca ubır, Çuvaşça vupır, Türkiye Türkçesi obur olan sözcüğün kökeni ne? Bunun cevabını yaklaşık yüz yıl önce dünyadaki bir sürü Türkolog tarafından verilmiş. Köken Eski Türkçe opmak fiili. Fiil ‘’yutmak, emmek, içine çekmek’’ anlamlarında. Obur sözcüğü ise opmak fiiline getirilen -Ur geniş zaman ekiyle türetilmiş. Buradan Rusça ve diğer Slav dillerine vupır şeklinde, oradan da Avrupa’ya geçerken vumpir biçiminde geçmiş ve daha sonra bugünkü halini almıştır.

          Opmak fiiliyle ilgili ilgi çekici diğer bir nokta ise bu fiilin öpmek biçiminde olan varyantıdır. Öpmek ve öfke sözcüğünün aynı geldiğini söylesem artık şaşırmazsınız sanırım. Öfke eskiden ‘akciğer’, öpmek de ‘herhangi bir sıvıyı içine çekmek’ anlamlarındaydı. Bir yudum su, sağım süt, bir dönüm tarla der gibi bir öpüm çorba…

          ‘Zatürre’ye de öpke ağrısı derlermiş. Bilmekten bilge türemesi gibi öpmekten de öpke türemiş. ‘’Peki bu iki sözcük nasıl oluyor da aynı kökten geliyor?’’ diye merak ediyorsanız hemen cevabını veriyorum: Akciğer havayı, öpmek ise sıvıları içine çekmekle alakalı… Tabii ki daha ‘akciğer’ anlamlı bir sözcüğün nasıl ‘öfke’ anlamına dönüştüğünü cevaplandırmadık. Bunun cevabı da çok basit aslında: Eski Türkler duyguların iç organlardan kaynaklandığına inanmışlar. Örneğin, cesaret ve aşkı yürekle, korkuyu ise öd ile ilişkilendirmişiz. Bu yüzden korkunca ödümüz kopar, korkağa da ödlek deriz.

*Şirin,Hatice, Sözcük Hikayeleri : Sözlerde Saklı Kültür, 2019, İstanbul, Bilge Kültür-Sanat

* https://www.nisanyansozluk.com/

Yorum Yap

Yorum Yap