İlginizi Çekebilir
yavsaksin_1762123
  1. Ana Sayfa
  2. Dil ve Kültür
  3. KADIN MI, BAYAN MI?

KADIN MI, BAYAN MI?

wlOd5b1

Son zamanlarda özellikle feministler tarafından ortaya atılan bir tartışma konusuyla karşınızdayız: Kadın mı, bayan mı? Nedir bunların farkı ki bu kadar çok tartışılmış gelin bir bakalım.

            Kadın kelimesi eski Türkçede ‘’katun’’ olarak kayıtlara geçmektedir. ‘’Hatun’’ sözcüğünün varyant bir biçimidir. Kelime, anlamıyla ‘kraliçe, soylu sınıfa mensup hanım’ anlamlarına gelmektedir. Lafı açılmışken hanım kelimesine de bir değinmek lazım. Hanım kelimesi için meşhur olarak Cengiz Han’ın şu hikayesi anlatılır: ‘’Cengiz Han bir gün adamlarına ben hanlar hanı Cengiz Han’ım (eşini göstererek) bu da benim hanım.’’ demiştir.  -Anlatılan bu hikayeyle Türk milletinin kadınlara verdiği değer vurgulanmıştır.- Ama gelin bakalım kökenine indiğimizde gerçekten de böyle mi? Evet, böyle.

Hepimizin aşikar olduğu üzere İngilizcede kadın ve erkek ‘’he/she’’ olarak farklı şekillerde zamirler almaktadır. Bunun yanında Almancada ‘’er/sie’’ Fransızcada ‘’il/ille’’ İspanyolcada ‘’el/ella’’ İtalyancada ‘’lui/lei’’ gibi dünya üzerindeki çoğu dilde kadın ve erkeği ifade eden zamirler farklıdır. Fakat Türkçemizde öyle mi? Tüm canlılar için tek bir zamir kullanılmıştır: O… Buradan yola çıkarak Türkçede kadın ve erkeğin cinsiyet olarak bir farkı olmadığı gözümüze çarpıyor.

            ‘Bayan’ kelimesine bakacak olursak bu sözcük Eski Türkçede yer almayıp 1930’lu yıllarda bizzat Atatürk tarafından Fransızcadaki madam/matmazel örnek alınarak uydurulmuş bir sözcüktür. Hatta farklı anlamda iki kelimeyi tek sözcükle nasıl karşılayacaklarını soranlara ‘’Kadını evlenmeden önce ve evlendikten sonra iki farklı birey olarak ele almak geri kalmışlık belirtisidir.’’ diyerek çok akıl dolu bir cevap vermiştir.

Bazı insanların ‘bayan’ kelimesinden rahatsız olmasının sebebi ise ‘erkek’ anlamındaki ‘bay’ sözcüğüne ‘’-An’’ eki getirilerek türetildiğini düşünmelerinden kaynaklıdır. Halbuki Türkçede ‘-An’ eki hiçbir zaman dişil kelime türetmemiştir. ‘Bay’ sözcüğünün kendisi de uydurma bir kelimedir. ‘Erkek’ kelimesini ifade eden ‘beg(bey)’ kelimesinden türeyen ‘begüm’ sözcüğü de tıpkı ‘hanım’da olduğu gibi birinci iyelik ekiyle türetilmiş ve kadına üstünlük atfeden bir kelimedir. İngilizcede ise durum biraz farklı gözüküyor. ‘’Man’’ kelimesi burada ‘adam, erkek, insan’ gibi anlamlara gelmektedir. ‘Kadın’ anlamına gelen ‘’woman’’ kelimesi ise Eski İngilizcede ‘kadın’ anlamındaki ‘’wif’’ ve ‘insan’ anlamındaki ‘’man’’ kelimelerinin birleşmesiyle türemiştir. Halbuki Türkçede ‘adam’ ya da ‘erkek’ sözcüklerinden türeyen dişil bir kelime yoktur. ‘Adam’ kelimesi de esasında ‘erkek’ değil ‘insan’ anlamındadır, o yüzden ‘iş adamı, bilim adamı’ gibi tabirlerde hiçbir sıkıntı yoktur fakat iş nasıl oldu da ‘’adam’’ın erkek olarak algılanmasına geldi akıl sır erdirmek mümkün değil.

Her şeyimiz olan kadınları başka diller gibi bize bağımlı olan varlıklar olarak adlandırmayan atalarımıza ne kadar teşekkür etsek az.

Yorum Yap

Yorum Yap

Yorumlar (3)

  1. Hocam siteniz gayet hızlı forumda @CYBERWR

  2. 4 ay önce

    aynen bu sorun yıllardır devam ediyor. ben bayan yerine hanfendi kelimesini tercih ediyorum.

    • 4 ay önce

      Hanımefendi benim de kullanmayı tercih ettiğim bir ifadedir. Fakat doğru yazılışı ‘hanfendi’ değil ‘hanımefendi’ şeklindedir ☺️.